Sınırların Ötesinde Mücadele:Doğu Akdeniz’de Bugüne Nasıl Gelindi?

 Venedik filosuna eziyet eden 15. yüzyıl Osmanlı amiralinin adını taşıyan bir Türk firkateyni olan Kemal Reis , deniz altı petrol ve gazını avlamak için tasarlanmış bir keşif gemisi olan Oruç Reis’i korumak için gönderilen beş refakatçiden biriydi .Yunanistan’ın Münhasır Ekonomik Bölgesi’ni bu tür avlardan korumakla görevli yaşlı bir Yunan firkateyni olan Limnos , uzaktan dikketle izliyordu.12 Ağustos’ta beceriksiz bir manevranın ardından karşı karşıya geldiler.

Her iki hükümet de olayı gizli tutmaya çalıştı, ancak Yunan donanma yetkilileri kısa süre sonra ayrıntıları yerel haber sitelerine sızdırdı. Deneyimli bir deniz subayı “Daha az ve daha eski gemilerimiz var, ancak Yunanistan’ın denizcilik haklarını koruduk” dedi. Yunanistan savunma bakanının Limnos kaptanını tebrik ettiği söyleniyor . Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan “Böyle devam ederse misilleme yapacağız” diye haykırdı.”Biz soydaşlarımızın dirisini de ölüsünü de yalnız bırakmayız.” Emmanuel Macron, Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis’le yaptığı bir telefon görüşmesinin ardından, Fransa’nın bölgedeki askeri varlığını iki savaş jeti ve bir çift savaş gemisi ile “geçici olarak güçlendirmeye” karar verdiğini söyledi.Macron, amaçlarının uluslararası hukuka uyulduğundan emin olmak olduğunu söyledi.

Yunanistan ile Türkiye arasında gerilim yeni bir şey değil. İki ülke tartışmalı Ege adacıkları yüzünden 1996 yılında savaşın eşiğine geldi. Yunanistan, Türk savaş uçaklarının 2017’de 3.000’den fazla kez hava sahalarına giriş yaptığından şikayet etti. Ayrıca, 1974’te Türk işgalinden sonra ikiye bölünen Kıbrıs’ın statüsü konusunda da aynı fikirde değiller. Bununla birlikte, mevcut tartışma, Doğu Akdeniz enerji kaynakları, güvenlik ve ideoloji üzerine. Türkiye, Libya’dan Suriye’ye uzanan geniş bir muharebe alanında Avrupalı ​​ve Orta Doğulu rakiplerinden oluşan geniş bir koalisyonla karşı karşıya.

Görünüşe göre, son çatışma tamamen enerjiyle ilgili. On yıl önce Ortadoğu’nun en fazla enerji hasreti çeken ülkesi İsrail, devasa bir hidrokarbon kaynağı bulduğunu duyurmuştu. 1,645 metre denizin altında, muhtemelen Leviathan olarak adlandırılan bir alanda yaklaşık 450 milyar metreküp (bcm) geri kazanılabilir gaz rezervi vardı. İsrailli yetkililer bunu ülke tarihindeki en iyi enerji haberi olarak nitelendirdi.

O zamandan beri geçen on yılda pek çok başka kaynak keşfedildi. İtalyan petrol ve gaz devi olan Eni, 2015 yılında Mısır kıyılarındaki devasa Zohr sahasını keşfetti. Kıbrıs yakınlarında da büyük gaz sahaları bulundu.İsimleri antik dönem şairleri Ovid veya Homer’dan ödünç alındı: Glaucus (ExxonMobil ve Qatar Petroleum), Aphrodite (Noble Energy, Royal Dutch Shell ve Delek Drilling) ve Calypso (Eni ve Total). Norveçli bir araştırma şirketi olan Rystad Energy, Mısır, İsrail ve Kıbrıs’ın birlikte 2,3 trilyon metreküp gaza sahip olduğunu ve çok daha fazlasını çıkarma potansiyeline sahip olduğunu düşünüyor. İyimserler, bu tür zenginliklerin yalnızca yerel doğal gaz arzını artırmakla kalmayıp, aynı zamanda kırılgan bir bölgede yeni işbirliğini teşvik edebileceğini ve iddialı bir boru hattı aracılığıyla Avrupa’da enerji güvenliğini artırabileceğini iddia ediyorlar. Bu yüce hayallerden bazıları gerçekleştirildi. Diğerleri efsane olarak kalmaya devam ediyor.

Bölgedeki birçok ülke, komşularını kışkırtmadan hidrokarbonları başarıyla kullanıyor. Zohr ve Leviathan, kendi iç pazarlarına önemli gaz tedarikçileri haline geldiler. Mısır, yabancı yatırım için bir merkez haline geldi. Eni şirketinin Zohr’u hızla geliştirmesiyle, yapılan uygun düzenlemeler ve büyüyen iç pazar büyük şirketleri Mısır’a getirmeye ikna etti.. Mısır’ın aynı zamanda 2 adet sıvılaştırılmış doğal gaz tesisi bulunuyor.Boruyla gelen gazı dünyanın her yerine gönderemeye uygun şekilde sıvılaştırıyorlar.

Paylaşılan gaz çıkarları da bu ülkelerden beklenmeyecek işbirliklerini teşvik etti. Leviathan’ın gazı sadece İsrail’in. yanı sıra Ürdün ve Mısır’a hizmet ediyor. Leviathan’ın geliştiricileri, America’s Noble Energy ve Israel’in Delek Drilling, Mısır’a hizmet veren boru hattında azınlık hisselerini aldı. 2022’nin ortasına kadar Mısır’a günde 18,4 milyon cm’lik İsrail gazı ihraç etmeyi planlıyorlar.America’s Noble Energy ve Israel’in Delek Drilling, Mısır’a hizmet veren boru hattında azınlık hisselerine sahip. 2022’nin ortasına kadar Mısır’a günde 18,4 milyon metreküp İsrail gazı ihraç etmeye başlamayı planlıyorlar.

Yine de Leviathan’ın keşfinden on yıl sonra, Doğu Akdeniz enerjisinin ekonomisi daha sarsılıyor. Yatırımcıların baskısı altındaki petrol ve gaz şirketleri, daha Covid-19 enerji talebini söndürmeden önce sermaye harcamalarını kısıyorlardı. Benzin fiyatı 2010’daki fiyatının neredeyse yarısı. Chevron, temmuz ayında Noble’ı 5 milyar dolar karşılığında satın alacağını söyledi. ExxonMobil, Total ve Eni, harcamaların kıstılanması ve pandemide mürettebatı konuşlandırmadaki zorluklardan dolayı Kıbrıs’taki arama faaliyetlerine ara verdiler.

Kaynaklar ve bunlardan en iyi şekilde nasıl yararlanılacağı için mücadele, uluslararası gerilimleri artırıyor. Bu kısmen Doğu Akdeniz’in garip tarihi ve coğrafyasından kaynaklanıyor. Yunanistan, ne kadar küçük olursa olsun, dağınık adalarından her birinin kendi kıta sahanlığına ve sondaj hakkına sahip olduğunu savunuyor. Türkiye doğudaki adaların Türkiye’nin kıta sahanlığına ait olduğunu ve bu adaların kendi çevrelerinde ekonomik bölgeler oluşturmadığını iddia ediyor. Türkiye, Yunanistan’ın davasını büyük ölçüde destekleyen Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne katılmayı reddeden 15 ülkeden biri (İsrail ve Suriye de sözleşmeye dahil değil.)

Ülkedeki illiberalizmden Avrupa’ya göç akışına kadar pek çok konuda Batılı müttefikleri ile giderek artan bir çatışmaya giren Türkiye, Kıbrıs Cumhuriyeti’ni ve dolayısıyla onun denizlerdeki meşruiyetini tanıyan tek ülkedir. Bölgedeki her türlü enerji kaynaklarının kullanımında Kuzey Kıbrıs’ın da hesaba katılması gerektiğinde ısrar ediyor. Bu talepleri desteklemek için, Kıbrıs sularına ve Türkiye’nin anakarasına yakın olan Yunan adalarına eskortlu keşif gemileri gönderdi.

Türkiye Dışişleri Bakanı geçen yıl, “Bölgeye uzaktan gelenler ve şirketleri görsün o bölgede biz olmadan hiçbir şey yapılamaz.” Erdoğan hükümeti, geçtiğimiz yıllarda, Semadirek’ten Rodos’a kadar her Yunan adasını göz ardı ederek, Türkiye’ye Doğu Ege ve Kuzey Akdeniz’in suları üzerinde kontrol sağlamayı amaçlayan Mavi Vatan olarak bilinen rövanşist bir doktrini benimsedi.

Türkiye, kendi başına yeni bir Akdeniz gazı keşfetmedi (gerçi The Economist baskıya gittiğinde, Karadeniz’de bunu yapmış olabileceği yönünde haberler vardı). Ancak, Trans Anadolu boru hattıyla (TANAP) bir enerji merkezi olmayı da hedefliyor, Azerbaycan’dan Türkiye ve Avrupa’ya her yıl 16 milyar m³  teslimat yapabilmektedir. Türkiye, boru hattının kapasitesini 61 milyar m³’e çıkarmayı planlıyor. Avusturya Avrupa ve Güvenlik Politikası Enstitüsü’nden Michael Tanchum “Sorun şu ki, Azerbaycan bunu dolduracak kadar yeterli değil. Tanchum, “Türkmenistan dünyanın en büyük doğalgaz hacmine sahip, ancak Rusya ve İran boru hatlarını oradan engellemeye devam ediyor” dedi. “Dolayısıyla, Türkiye’nin Rusya’nın müdahale edemeyeceği gazı nereden alabileceğini düşünüyorsanız, bu Irak Kürdistanı, İsrail veya Doğu Akdeniz’dir.”

Doğu Akdeniz’deki diğerleri Türkiye’yi yok saydı. Ocak ayında, Yunanistan, Kıbrıs ve İsrail , Türkiye anakarasını devre dışı bırakarak Avrupa’ya yılda 10 milyar m³ doğal gaz (AB’nin ihtiyaçlarının yaklaşık onda biri) taşıyacak 1.900 km’lik bir denizaltı boru hattı inşa etmek için bir anlaşma imzaladılar . Planın uygulanabilirliği sorgulanabilir. Boru hattı, depreme yatkın deniz tabanının yanı sıra olağanüstü bir derinlikte – yüzeyin 3 km altında – seyahat edecek. Sektör analistleri, tahmin edilen 6 milyar-7 milyar dolarlık maliyetinin iyimser olduğunu düşünüyor.

Bu sorunların çözülmesine yardımcı olmak için bölge Türkiye olmadan örgütleniyor. Ocak ayında Kıbrıs, Yunanistan, İsrail, İtalya, Ürdün ve Filistin, Doğu Akdeniz Gaz Forumu adlı bir blok kurdu. Fransa üyelik, Amerika gözlemci statüsü için başvurdu. Forum, üyelerinin birçoğunun enerjinin ötesinde bir dizi meselede Türkiye ile sorunları olması nedeniyle giderek Türkiye-şüphecisi bir hal aldı.

Avrupa Komisyonu’nda 2006’dan 2011’e kadar görev yapan Sir Michael Leigh, “On yıl önce soru, bu gaz keşiflerinin siyasi çatışmaların üstesinden gelmeye yardımcı olup olmayacağı veya siyasi çatışmaları şiddetlendirip şiddetlendirmeyeceğiydi” diyor. Gaz sorunu başka çatışmalara da yol açtı. Ve gördüklerimiz büyük ölçüde Libya konusundaki açmazın bir sonucudur.

Libya, batıda BM Tarafından tanınan bir hükümet ile doğuda hain bir general olan Halife Hafter’in güçleri arasındaki iç savaşla yıllardır parçalandı . Türkiye İslamcı milislerle çalışan hükümete destek verirken , geçen yıl başkent Trablus’u ele geçirmeye yaklaşan General Hafter’e Fransa, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri ( bae ) ve Rusya yardım etti. Şu anda tarafsız bir duruş sergilediğini iddia etse de, Mali’de cihatçılarla savaşan Fransa, generali aşırılık yanlısı güçlere karşı yararlı bir siper olarak görüyor. Fransa’nın en büyük enerji şirketi olan Total’in Libya petrol sahalarında yatırımları var. Fransız tanksavar füzeleri geçen yaz generalin üslerinden birinde bulundu, ancak Fransa bunları gönderdiği iddialarını reddetti.

Ocak ayında Türkiye, General Hafter’in saldırısını, Trablus’taki hükümeti güçlendirmek için silah, asker ve binlerce Suriyeli paralı asker göndererek durdurdu. Haziran ayında,  Libya’ya yönelik BM silah ambargosunu ihlal ettiğinden şüphelenilen bir Tanzanya bandıralı bir gemiyi teftiş etmek isteyen Fransız firkateyninin, üç Türk donanma gemisi tarafından tehdit edildiği olay yaşandı.

Erdoğan’ın Libya’ya müdahalesi, bölgedeki enerji ve güvenliğin nasıl birbirine karıştığını açıkça gösterdi. General Hafter’i durdurmanın bedeli, Libya hükümetinin Türkiye’nin iddialarını destekleyen bir denizcilik anlaşmasına onay vermesiydi. Anlaşma, Libya ve Türk kıta sahanlıklarının ve Akdeniz’i kapsayan Münhasır Ekonomik Bölge haritası çıkarıldı . Girit ve Rodos’un varlığını görmezden gelerek Kıbrıs ve Yunanistan’ın hak iddia ettiği yerlerle çakıştılar ve önerilen boru hattının yolunu belirgin bir şekilde kestiler. Anlaşma Yunanistan’ın şikayette bulunmasına yol açtı. Bu nedenle 6 Ağustos’ta General Hafter’i destekleyen ve Türkiye’nin Ortadoğu’daki İslamcı gruplara verdiği destekten rahatsız olan Mısır ve Yunanistan, kendi denizcilik anlaşmalarını imzaladılar. Bu, Erdoğan’ın Oruç Reis’i gönderme kararına ve dolayısıyla son olaylara neden oldu.

Libya, Fransız-Türk ilişkilerindeki birkaç sorundan yalnızca biri. Geçen yıl Bay Macron, Suriye’nin kuzeyine düzenlenen Türk saldırısını Amerikan, İngiliz ve Fransızların IŞİD ile savaşan Kürt savaşçılara verdiği desteği sekteye uğrattığı için kınadı.Macron :”Çevre politikamızdaki iki ana aktör Rusya ve Türkiye’deki otoriter rejimler kargaşa yaratıyor.” dedi. Fransa ayrıca Kıbrıs’taki deniz varlığını genişleterek ve bölgede Yunanistan, Kıbrıs ve İtalya ile ortak askeri tatbikatlar düzenleyerek Kıbrıs sularına yapılan Türk istilasına yanıt verdi.

Türkiye’nin diğer Doğu Akdeniz ülkeleriyle ilişkileri de bozuldu. On yıl önce, İsrail ve Türkiye yakın askeri ortaklardı, ancak bu, İsrail komandolarının 2010 yılında Gazze ablukasını kırmaya çalışan Türk sivil gemilerine saldırmasıyla sona erdi. Tel Aviv’deki Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nde eski bir İsrailli diplomat olan Oded Eran. İsrail’in casus şefi Yossi Cohen’in geçen yıl Suudi ,BAE’li ve Mısırlı meslektaşlarına Türkiye’nin İran’dan daha büyük bir tehdit oluşturduğunu söylediği bildirildi.

AB’nin dış politika şefi Josep Borrell’e danışmanlık yapan İtalyan Uluslararası İlişkiler Enstitüsü’nden Nathalie Tocci, “Türkiye son dört beş yıldır temelde duvara dayanıyor” diyor . “Türkiye’nin geçen yıl başardığı şey, Libya üzerinden oyuna geri dönmek” diyor.

Yunanistan ve Türkiye 1996’da savaşa yaklaştığında, Amerika krizi yatıştırmaya yardım etti. Bölgede büyük bir oyuncu olmaya devam ediyor ve Türkiye ile ilgili kendi sancıları var. Erdoğan , NATO itirazlarına karşı Rusya’nın s -400 hava savunma sistemini satın aldıktan sonra , Trump yönetimi Türkiye’yi F-35 savaş uçakları satın alma programından çıkardı .

Aralık ayında Amerika, Kıbrıs ve Avrupa’da enerji güvenliğini artıracağını söylediği bir dizi önlemin bir parçası olarak Kıbrıs’a silah ambargosunu kaldırdı; Kıbrıslıların çıkarlarının ExxonMobil’in çıkarlarıyla uyumlu olması buna yardımcı olmuş olabilir. Geçen ay Amerika, lk kez askeri eğitimi finanse edeceğini söyledi ve Yunanistan ile Girit açıklarında tatbikat yapması için bir uçak gemisi göndererek Oruç Reis’i limana geri dönmeye itti .Bu hafta yepyeni bir Amerikan helikopter gemisi, Girit’teki bir Yunan üssü olan Souda Körfezi’nde demirledi.

Yine de Amerikan politikası düzensiz. Libya’ya yaklaşımı hızla değişti. Amerika başkanlık seçimleri yaklaşırken Donald Trump’ın deniz sınırlarının karmaşıklıklarına fazla dikkat etmesi olası görünmüyor. Bu, Kıbrıs’ın 2004’te katıldığı AB’yi hayati bir aktör haline getiriyor . Kulüpte Amerika’nın armadaları yok. Ancak emrinde başka araçlar da var. Halihazırda Türkiye’ye “izinsiz sondaj faaliyetleri” nedeniyle yaptırım uyguladı. Bay Macron daha ileri gitmeye hevesli.

Sorun şu ki, dış politika kararlarını oy birliği ile alan AB’nin kendi içinde bölünmüş olması. İtalya ve İspanya, Türkiye ile işleri düzeltmek istiyor. Almanya kendi arabuluculuğundaki müzakereleri Mısır’la anlaşarak bozan Yunanistan’ın tavrından rahatsız oldu.

Diğerleri Fransa’dan, özellikle Libya’da General Hafter’e verdiği destekten rahatsız. Londra’daki Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü’nden Emile Hokayem, “Bugünlerde Batı başkentlerinde Türkiye’ye çok az sevgi var, ancak Fransızların Erdoğan’la karşı karşıya gelme tarzı da hoş karşılanmıyor.” diyor.

19 Ağustos’ta Avrupalı ​​liderler, Yunanistan ve Kıbrıs ile “tam dayanışma” yı ifade ettiler ve konuyu Eylül ayında daha fazla tartışmayı kabul ederek “tüm seçeneklerin masada olacağına” söz verdi. Ancak Bayan Tocci, “nihayetinde Avrupalıların önemli bir şey yapmayacağı” sonucuna varıyor. Bu, Türkiye’nin ab’nin deniz sınırlarıyla ilgili çıkardığı zorluklara birilerinin karşı koyması gerektiğine inanan Fransa’yı çileden çıkarıyor . Stratejik Araştırma Vakfı’ndan François Heisbourg, Alman politikasına atıfta bulunarak, “Savunma bir gösteri sporu değildir” yorumunu yaptı.

Ne Yunanistan ne de Türkiye, Akdeniz’de yükselen bu gerilimin bedelini ödeyebilir. Her ikisi de turizmden kazanacakları milyarlarca dolar için kıyı şeridine bağımlı. Bu yılın sonlarında bir Türk veya Yunan tatil beldesine seyahat etmeyi düşünen yabancı turistler Covid-19 riskini göze alabilir, ancak savaşı asla. Ancak hiçbir ülke kolayca geri adım atamaz. Yunanistan’ın merkez sağcı başbakanı Mitsotakis, hükümetini devirmek için yeterli milletvekiline sahip Yeni Demokrasi partisindeki milliyetçi bir grubun tehdidi altında . İstanbul’daki bir düşünce kuruluşu olan EDAM’a başkanlık eden eski bir Türk diplomat olan Sinan Ülgen “Erdoğan, bölücü bir figür olabilir, ancak Akdeniz politikası evde destek buluyor.” diyor.  “Bu, Türkiye’nin ulusal egemenliğine bir saldırı olarak görülüyor.”

16 Ağustos’ta Türkiye Dışişleri Bakanlığı keşiflere devam edeceğine söz verdi: “Hiçbir kötülük ittifakı bunu engelleyemez. Aksini düşünenler tarihten ders almamışlardır. ” 18 Ağustos’ta bir başka Türk gemisi olan Yavuz , dört haftalık sismik araştırmalara başlamak için Kıbrıs sularına doğru yola çıktı. Üçüncü bir gemi, Barbaros , Temmuz sonundan bu yana bölgede bulunuyor. Michael Tanchum “Türkiye-Libya anlaşması uyarınca Libya’ya verilen Girit’in petrol zengini sularına Türk gemileri girerse, “Ne olacağını kimse bilemez” diye uyarıyor.”

Eski AB Büyükelçisi Selim Kuneralp “Eskiden ordu ve onu frenleyebilecek bir cumhurbaşkanı vardı ama artık ne yapacağı öngörülemeyecek bir adam ve var ve onu frenleyecek hiçbir şey yok. “

Orijinal yazı : A row between Turkey and Greece over gas is raising tension in the eastern Mediterranean

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s