The Economist: Türkiye’deki Otoriterleşmenin Sorumlusu Gülen Cemaati

Şu ana dek Türkiye’de kelepçe kalmadığını düşünmeniz muhtemel. Ancak azalsa da 2016 yılındaki darbe girişimiyle ilgili tutuklamalar hala devam ediyor.Erdoğan’ın darbeden sorumlu tuttuğu İslamcı Gülen hareketine üye oldukları şüphesiyle her hafta yeni tutuklamalar gerçekleştiriliyor.Pek çoğu asker olan 41 kişi 27 Temmuz’da gözaltına alındı.Geçtiğimiz hafta da pek çok insan için tutuklama emri çıkartıldı.

Darbeden bu yana 600 bin kişi cemaatle ilişkili oldukları şüphesiyle soruşturulurken 100 bini tutuklandı.Tutuklananların önemli bir kısmının cemaatle bağı zayıf.Cemaat bankasında para bulundurmak gibi nedenlerle tutuklandılar.Bazılarının işkence gördüğüne dair iddialar var. Erdoğan’ın yaptığı temizliğin mağdurlarına bireysel olarak bazen anlayış gösterilse de genel anlamda toplumda Gülen hareketine ve özellikle de liderine karşı asla sempati gösterilmiyor.Türkiye’de kimse sorarsanız sorun Erdoğan’ın en azılı düşmanları bile Erdoğan’ın Gülen’den daha iyi biri olduğunu söyleyecektir.Erdoğan bir otokrat ve zorba bir lider. Ancak Erdoğan’ın Türkiye demokrasisini felce uğratmasından kimse Gülen cemaatinden daha fazla sorumlu değil.

Hareket, kırılması zor bir ceviz. 1970’lerden itibaren, çoğunlukla dershanelerine ve yurtlarına yönelen fakir ve dindar öğrencilerden gelen yüzbinlerce takipçiyi yanına çekti. Soğuk savaşın sona ermesinden sonra, kendisini aydınlanmış bir İslam meşalesi olarak pazarlamaya başladı, yurtdışında vakıflar kurdu ve Batılı destekçiler kazandı. Ancak, Erdoğan ve onun AK Partisi 2002’de iktidara geldiğinde gelişmeye başladı. Onun sempatizanları daha önce Türkiye bürokrasisine sızmıştı. Erdoğan’ın teşvikiyle tüm kurumları ele geçirdiler. (Bir tahmine göre, Gülenciler yargıdaki üst düzey işlerin % 30’unu ve polisin % 50’sini elinde tutuyorlardı.) Onun onayı ile binlerce Kürt aktivistin, subayın, laik bireylerin ve gazetecinin tutuklanmasını organize ettiler. Güvenlik analisti Gareth Jenkins, “Gülenciler Erdoğan’ın iktidarı sağlamlaştırmasında belirleyici bir rol oynadılar” diyor.

Gülencilerin başarısı, onların felaketi olmuştu. 2010’ların başlarında, Erdoğan’a tehdit oluşturmaya yetecek kadar güç toplamışlardı. Önceden harekete yakın bir akademisyen olan Gökhan Bacık, “Türkiye’yi adeta yönettikleri bir dönem vardı” diyor.Kendisi şimdi sürgünde. Kürt hareketiyle yapılan barış görüşmelerini baltalamak , Milli İstihbarat Başkanlığı müsteşarının peşine düşmek ve son olarak da Erdoğan’ı yolsuzluk skandalına karıştırarak sonlarını getirdiler. Türkiye’nin güçlü adamı, cemaate savaş ilan edip ve takipçilerini bürokrasiden uzaklaştırarak karşılık verdi. Tasfiyeler, darbe girişiminin ardından aşırı hızlandı.

Darbenin olduğu geceyle ilgili pek çok şey belirsizliğini koruyor. Geleneksel bir darbeden çok bir dizi terör saldırısının eşlik ettiği bir ordu isyanına benzeyen olayda yaklaşık 250 kişi öldü. Silahlı kuvvetlerde uyuyan Gülen hücrelerinin ülkeyi tek başlarına ele geçirmek için uyandıkları resmi versiyon, bir çay poşeti kadar su geçirmez görünüyor. Bugüne kadar Türkiye hükümeti, komplocuların iktidarı ele geçirdikten sonra ne yapmayı planladıklarına dair kanıt sunmadı. Darbenin kendisi, küçük ama çeşitli bir koalisyonun işi gibi görünüyor. Yine de Gülencilerin büyük rol oynadığına şüphe yok. Şiddete yön veren subayların en azından bir kısmının Gülen sisteminden mezun olduğu ortaya çıktı. Olaya karışan sivillerden ikisi, Gülen’i sadece birkaç gün önce Amerika’da görmüş görünüyor. Analistler, Gülenci ajanların liderlerinin onayı olmadan hareket etme şansı olmadığı konusunda hemfikirler. Gülen olayla ilgisi olduğunu reddediyor.

Erdoğan ve bakanları, Gülencilerin Türkiye’ye verdiği zararı yabancıların takdir etmediğini söylüyor. Kısmen haklılar. İstanbul’daki Fransız Anadolu Araştırmaları Enstitüsü başkanı Bayram Balcı, “Pek çok Avrupa ülkesinde insanlar, Erdoğan’ın diktatör olması nedeniyle ona muhalefet eden herkesin demokrat olması gerektiğini düşünüyor” diyor. Bu tür bir mantık, Gülen’in işine yarıyor ve bir muhalif kılığına girmesine izin veriyor.

Bununla birlikte, Gülenciliğin tehlikeleri hakkında vaaz verme konusunda hiç kimse, hükümeti bir zamanlar hareketle iç içe olan Erdoğan’dan daha kötü durumda değil. Erdoğan, avukatlar, öğretmenler ve hayır kurumları çalışanları da dahil olmak üzere bağlantılı herkesi tutuklayarak, kan davasına çevirdiği bu olay için hukukun üstünlüğünü terk etti. Erdoğan’ın tüm rakiplerini terörizm ve ihanetle suçlaması da Erdoğan’a yardımcı olmuyor.Washington’da bir düşünce kuruluşu olan Orta Doğu Enstitüsü’nden Gönül Tol, “Erdoğan inandırıcı olsaydı Amerika’daki insanlar, hikayenin Erdoğan tarafına daha açık olabilirdi” diyor. Ama hiçbiri yok.

Bugün cemaat harcanmış bir güç gibi görünüyor. Türkiye içinde nefes alacak yer yok. Türk toplumunun hemen her kesimi tarafından yabancılaştırdığı için, bir avuç insan hakları aktivisti dışında onu savunacak kimse kalmadı.Yurtdışında daha iyi durumda olsalar da köşeye sıkıştılar.Erdoğan, Gülen okulları ve işletmeleriyle bağlantıları koparmak için Afrika ve Orta Asya’daki birkaç ülkeye başarılı bir şekilde baskı yaptı. Finansman kurumaya başladı. Uzun süredir takipçiler gruplar halinde ayrılıyor ve yenilerini almak neredeyse imkansız.

Fethullah Gülen körü körüne itaat emrediyor. Gökhan Bacık, yardımcılarının grup dışında hiçbir deneyimi olmayan ilahiyatçılar olduğunu söylüyor. İktidar konumunda kadın yok. Kendini İslam’da modernleştirici bir güç olarak gösteren bir hareket için bu iyi bir görünüm değil. Gülen’in kendisi 80 yaşına yaklaşıyor ve sağlık durumu kötü. Öldüğünde cemaatten arta kalanlar muhtemelen parçalanacaktır.

Cemaat’in Türkiye’deki mirası korkunç. Gönül Tol, “Ülkenin durumu için Erdoğan kadar sorumlulukları var” diyor. Dış dünyanın çoğu, Türkiye’nin otokrasiye dönüş hikayesinde yalnızca bir kötü adam olduğunu düşünüyor. Türkler size daha fazla isim sayabilir ■

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s