“Padişahım Çok Yaşa!” Osmanlı Padişahlarının Doğum Günü Kutlamaları

Osmanlı Devleti 19. yüzyılda hızlı bir modernleşme sürecine girdi. Toplumun her alanında etkisini gösteren bu modernleşme süreci kutlamalarda da kendini gösterdi. Osmanlı sultanları kuruluşundan yıkılışına kadar çeşitli törenler düzenlediler; cuma selamlığı, muayede törenleri, tahta çıkış merasimleri (cülus), sünnet törenleri, düğünler, padişah çocuklarının doğumu gibi. Osmanlılar için yeni olan şey 19.yüzyılda kutlanmaya başlayan padişahın doğum günü kutlamaları oldu. Padişahın çocukları için kullanılan veladet-i hümayun kavramı, padişahın kendi doğum günü için kullanılmaya ve kutlanmaya başladı. İmparatorlukta bağımsızlık hareketlerinin başladığı bu dönemde, diğer kutlamaların aksine sadece Müslümanlar tarafından değil, gayri Müslimler tarafından da kutlanabilecek olan padişahın doğum günü kutlamaları, Osmanlı padişahlarına hem gayri Müslümleri imparatorluk içinde tutma hem de Avrupa’daki krallar gibi “modern” görünüme sahip olma fırsatı veriyordu.

II. Mahmud, Osmanlılar için yeni olan, veladet-i hümayun ya da veladet-i padişahi denilen doğum günü kutlamalarına büyük önem verdi. Bu yeni adetin kimden geldiği tam olarak bilinmese de arşiv belgelerinden Avrupa’daki kutlamaları takip eden, Avrupa da görev yapan elçilerin düşüncelerinin büyük etkisi olduğu anlaşılıyor. II. Mahmud’dan sonra kutlamaların kapsamı genişliyor ve protokol haline geliyor. Sadece ülke içinde değil, yurt dışındaki elçiliklerde de kutlamalar yapılıyor ve padişaha iyi temenniler dileniyor. Sultan Abdülmecid ve Abdülaziz, II.Mahmud’un politikasını izliyorlar ve kutlamalar yoluyla kamusal alanda görünür olmaya çalışıyorlar. II.Abdülhamid kutlamaları farklı bir boyuta taşıyor. II.Abdülhamid döneminde çok daha şaşalı ve kapsamlı kutlamalar yapılıyor. Kimin kutlayıp kutlamadığı, kutlayanların nasıl kutladığı denetleniyor. Hatta hangi devlet memurunun kutlama yaptığı gazetelerde yayınlanıyor, güçlü bir denetim mekanizmasının kutlamalarda etkin rol oynadığı çok açık.

Gayrimüslimlerin ve Müslümanların kutlayabileceği ortak bir değer yaratma çabası amacına ulaşıyor, birçok gayrimüslim padişahın doğum gününde evlerine, dükkanlarına bayrak asıp kutlamalara katılıyor. Halk, kutlamalar esnasında “Padişahım Çok Yaşa!” diyerek padişaha dualarını, minnetlerini dile getiriyorlar. Kutlamalar sırasında, kandiller yakılıyor, top atışı yapılıyor, fişekler patlatılıyor, fener alayları yapılıyor. Yurt dışında elçiliklerde balolar, yemekler düzenleniyor. Padişahın doğum günü için önemli bir bütçe ayrıldığını arşive belgelerinden anlıyoruz. II. Abdülhamid’ten sonra politik durumlardan dolayı kutlamalar oldukça sade yapılıyor, büyük bir bütçe ayrılmıyor. Kısaca, modernleşme çabası olarak padişahın doğum günü kutlamaları hem Osmanlı padişahlarına “modern” görünme fırsatı veriyor, hem de gayri Müslimleri ülke içinde tutma gayreti taşıyor.

Kaynaklar:

Said Olgun. “Padişahım Çok Yaşa!” Sosyal ve Siyasî Yönleriyle II. Abdülhamid İçin Yapılan Doğum Günü Kutlamaları.  (Akademik Bakış, Cilt 11. Sayı. 23, 2018)

Fatmagül Demirel. “A Modern Performance in Late Ottoman Times, Birthday Celebration as Imperial Image-Making” in Celebration, Entertainment and Theatre in the Ottoman World, ed. Suraiya Faroqhi and Arzu Öztürkmen. (New York: Seagull Books, 2014)

Fatmagül Demirel. Osmanlı Padişahlarının Doğum Günü Kutlamalarına Bir Örnek (İlmi Araştırmalar, 2001)

Sümeyra İsimbay

“Padişahım Çok Yaşa!” Osmanlı Padişahlarının Doğum Günü Kutlamaları” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s