Osmanlı Şenliklerinde Şiddet Öğeleri: Dezavantajlı Grup Olarak Hayvanlar

Kutlamalar yapıldığı dönemin sosyal, kültürel, politik durumuyla ilgili önemli izler taşır. Devlet tarafından organize edilen festivaller, devletin kendini meşru göstermesi için sembolik bir araçtır. Bu tür şenlikler, festivaller halkın uzun süre beklediği sosyal faliyetlerdir ve bu dönemlerde bazı kurallar askıya alınır. Her ne kadar kurallar Osmanlı kutlamalarında Avrupa’daki karnavallar kadar ters düz edilmese de Osmanlıdaki kutlamalarda da bazı kuralların askıya alındığı, hayvanların ya da başka zayıf grupların eğlence aracı olarak görüldüğü biliniyor.

İmparatorluk kutlamaları, askeri ve siyasi başarının da etkisiyle daha coşkulu kutlanıyor ve hatta propaganda aracı olarak kullanılıyordu. Coşkuyla kutlanan şenliklerde çeşitli şiddet unsurlarıyla karşılaşabiliyoruz, bu şiddete genellikle zayıf olanlar maruz kalıyor. Mesela hayvanlar. Hayvanlar bazı şenliklerde açık olarak eğlence unsuru olarak görülmüş ve Osmanlıda şenliklerinin yazıldığı şenliknamelerde alaylı bir dille ele alınmışlardır. Örneğin, Hezarfen Hüseyin, 1675 şenliğinde kuşlara patlayıcılar fırlatılarak düzenlenen bir eğlenceden bahsetmiştir. Yine 1675 festivalinde François Petis de la Croix, olayın görgü tanığı olarak şunları yazmıştır:

 “… günün sonuna kadar zaman, yaktığımız havai fişeklerle dolu derilere sarılmış köpekleri, eşekleri ve ayıları izleyerek geçerdi. Bu zavallı hayvanlar onları sopalarla avlayan yeniçerilerden kaçamıyorlardı…”

Bugün bu okuduklarımız bize her ne kadar korkunç gelse de dönemin şartlarında bütün bunlar birer eğlence türü olarak görülüyordu. Fransa’da kedilerin cadılıkla suçlanıp, idam sehpaları kurulup katledilmesinden çok da farklı bir durum değildir. Erken modern dönemde, hayvanlar cinsellikleri üzerinden de şiddete maruz kalabiliyorlardı. Petis de la Croix, 1675 şenliklerinde, anüsüne fişek takılmış bir hayvanın çadıra kaçışından bahsediyor. Erken modern Avrupada da kediler, cinsel metafor olarak görülüp, “iffetsiz kadın” ile özdeşleştiriliyordu. Modern dünyada bugün, biz bu durumu şiddet olarak algılarken, erken modern dünyası için bir eğlence aracı olan hayvanlar, şenliklerin dezavantajlı gruplarından.

Kaynak: M.Fatih Torun: “Osmanlı Şenliklerinde Şiddet Unsurları”. Toplumsal Tarih Şubat 2020, 60-66.

Sümeyra İsimbay

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s