Koronavirüs Ekonomiyi Nasıl Yok Edecek?

Yüzyılda bir kez meydana gelen bu salgın, rekor düzeyde borçlarla dolu bir dünya ekonomisini derinden sarsıyor.

GettyImages-82841845-16x9-1.jpg

 

Amerikan Merkez Bankası’nın hafta sonu faiz oranlarını düşürmek ve hazine satın almak için hareket etmesine rağmen, dünya borsaları yine de Pazartesi günü çakıldı. Koronavirüs, 12 yıl önceki küresel finansal krizin arifesinde olduğundan çok farklı güvenlik açıklarına sahip bir dünya ekonomisinde, finansal bulaşıcılık tehdidinde bulunuyor.

Anahtar verilere göre dünya, son büyük kriz döneminde olduğundan daha derin bir şekilde borçlanmış durumda. Ancak en büyük ve en riskli borç havuzları – krizden sonra düzenleyiciler tarafından kısıtlanan bankalardan ve hanehalkından, dünyadaki büyük şirketlere kaymış görünüyor.

İşletmeler nakit akışlarında ani bir durma olasılığı ile mücadele ederken, en çok maruz kalanlar zaten kredi ödemeye çalışan nispeten yeni nesil şirketler. Bu sınıf “zombileri” içeriyor – yani borçları üzerinden faiz ödemesi yapmak için bile çok az kazanç sağlayan ve sadece yeni borç çıkararak hayatta kalan şirketler.

Issız havaalanlarının, boş trenlerin ve ekonomi içinde az yer kaplayan restoranların distopik gerçekliği zaten ekonomik faaliyetlere zarar veriyor. Pandemi ne kadar uzun sürerse, keskin düşüşün -tıpkı 2008’de düşük gelir grubuna yüksek faizle verilen mortgage kredilerinde (subprime mortgage) olduğu gibi- bir temerrüt zinciri başlatan zombi şirketleri ile finansal bir krize dönüşme riski artar.

Geçtiğimiz yüzyıl boyunca, ekonomik durgunluklar neredeyse her zaman uzun süreli yüksek faiz dönemlerinin ertesinde meydana geldi, bir virüs tarafından değil: Dünya ekonomisine bulaşan bu tür hastalıkların hasarı tipik olarak üç aydan fazla sürmedi. Şimdi bu yüzyılda bir salgın, rekor düzeyde borçlarla dolu bir dünya ekonomisine saldırıyor.

Dünyadaki merkez bankaları, nakit krizinin 2008’de olduğu gibi finansal bir krize dönüşebileceği ihtimalini uyandırıyor. Bu yüzden Fed, Pazar günü 2008 krizi oyun kitabında olmayan agresif hafifletici önlemler aldı. Fed’in eylemlerinin piyasaların daha fazla panik yapmasını önlemek için yeterli olup olmayacağı belirsiz olsa da, sormaya değer: Finansal sistem neden tekrar bu kadar savunmasız izlenimi veriyor?
1980’lerde, faiz oranları düşmeye ve finansal deregülasyonlar borç vermeyi kolaylaştırdıkça dünyanın borçları hızla yükselmeye başladı. Şimdiki borç miktarı, 2008 krizinin arifesi seviyesinden üç kat daha fazla. Borç o yıl düştü, ancak rekor düşük faiz oranları yeni bir borçlanma sürecini körükledi ve bugünlere geldik.

FED’in izlediği ve dünyanın dört bir yanındaki merkez bankalarının uyum sağladığı gevşek para politikaları, ekonomilerin büyümesini sağlamak ve krizden kurtulmayı teşvik etmek için tasarlanmıştı. Bunun yerine, paranın büyük kısmı tahvil, hisse senedi veya kârsız  şirketlere ucuz kredi olarak finansal ekonomiye girdi.

Ekonomik genişleme her geçen yıl devam ederken, borç verenler giderek gevşekleşerek, şüpheli finansmanı olan şirketlere ucuz kredi kullandı. Bugün küresel borç yükü yine tüm zamanların en yüksek seviyesinde.

Amerika’nın kurumsal sektöründeki borç seviyesi, ülkenin gayri safi yurtiçi hasılasının yüzde 75’i kadar ve 2008’de kaydedilen önceki rekoru kırmış vaziyette. Büyük Amerikan şirketleri arasında otomobil, konaklama ve ulaşım sektörlerinde borç yükleri oldukça yüksek durumda – bunlar koronavirüsten doğrudan darbe alan endüstriler.

16 trilyon dolarlık kurumsal borç piyasasında gizlenenler, zombiler de dahil olmak üzere birçok potansiyel sıkıntı yaratıyor. Bunlar, yatırımcıları daha yüksek risk sunan borç ürünleri için huzursuz bir avlamaya daha yüksek riskle gönderen uzun bir rekor düşük faiz oranının doğal doğuşudur. Merkez bankaları bankası olan Uluslararası Denkleştirme Bankası’na göre, zombiler artık ABD’de halka açık tüm şirketlerin yüzde 16’sını ve Avrupa’da yüzde 10’dan fazlasını oluşturuyor. Verilere bakıldığında, zombilerin madencilik, kömür ve petrol gibi emtia endüstrilerinde yaygın olduğu ortaya çıkıyor ve bu da şimdi Amerikan ekonomisinin kritik bir itici gücü olan kaya petrolü endüstrisinde karışıklıklara yol açabilir.

Borcun yarattığı stres belirtileri, ulaşım ve eğlence, otomobil ve belki de en kötüsü petrol de dahil olmak üzere koronavirüsün etkilediği endüstrilerde çoğalıyor. Bir tarafta koronavirüsün talebi yıkacağı korkusundan öte yandan arz sıkıntısı yüzünden petrol fiyatları varil başına 35 doların altına düştü – birçok petrol şirketinin borçlarını ve faiz ödemelerini karşılayamayacak kadar düşük.

Yatırımcılar finansal olarak zayıf şirketler tarafından ihraç edilen bonoları almak için her zaman daha yüksek getiri talep etseler de, ABD hurda borcunda talep ettikleri prim Şubat ayının ortasından bu yana neredeyse iki katına çıktı. Geçen haftaya kadar, petrol şirketlerinin hurda borcu için talep ettikleri prim, durgunlukta görülen seviyelere yaklaşıyordu.

 

Money-and-calculator.jpg

 

Dünyada henüz virüs kaynaklı bir durgunluk görülmese de, bu artık nadir görülen bir pandemi. İktisadi faaliyet üzerindeki doğrudan etki, sadece kefaletli borçlular üzerindeki etkisiyle değil, aynı zamanda başarısız şirketlerin şişirilmiş finansal piyasalar üzerindeki etkisiyle de büyüyecektir.

Piyasalar düşmeye devam ettikçe, milyonlarca yatırımcı daha az varlıklı hisseder ve harcamalarını azaltır. Ekonomi de bununla beraber yavaşlar. Ülke ekonomisine nazaran zamanla büyüyen borsalar bu negatif varlık etkisini daha da genişletir. Ve görünüşte sonsuz kolay para vaatleri sayesinde piyasalar hiç bu kadar büyük olmamıştı. 1980’den bu yana, küresel finans piyasaları (çoğunlukla hisse senetleri ve tahviller) 2008 yılında belirlenen rekor seviyelerin üzerinde küresel ekonominin dört katına çıkmış durumda.

Wall Street’te, boğalar hala en kötüsünün hızla geçebileceğini ve Çin’deki cesaret verici gelişmelere işaret edebileceğini umuyor. İlk vakalar 31 Aralık’ta rapor edildi ve yeni vakalardaki büyüme oranı sadece yedi hafta sonra 13 Şubat’ta zirveye ulaştı. Erken kayıplardan sonra, Çin borsası geri döndü ve düzelme sinyalleri verdi. Ancak bugün perakende satışlar ve sabit yatırımlarla ilgili yayınlanan son veriler, Çin ekonomisinin bu çeyrekte daralmaya hazır olduğunu gösteriyor.

Çin artık orta aşamada olmasa da, virüs dünyaya yayıldıkça, krizin ihracat talebine zarar vererek kıyılarına geri dönebileceğine dair yeni endişeler var. Son on yılda, Çin’in kurumsal borcu dört kat artarak 20 trilyon doların üzerine çıktı. Uluslararası Para Fonu(IMF), bu borcun onda birinin, hayatta kalmak için devlete yönelik kredilere dayanan zombi firmalarında olduğunu tahmin ediyor.

ABD de dahil olmak üzere dünyanın diğer bölgelerinde, politika yapıcıların kırılgan kurumsal sektöre benzer devlet desteği sunmaları yönünde çağrılar artıyor. Politika yapıcılar ne yaparsa yapsın, sonuç şimdi koronavirüse ve onun yayılmasının ne derece yavaşlayacağına bağlı.

Koronavirüs mevcut hızda ne kadar uzun süre yayılmaya devam ederse, zombilerin ölmeye başlaması, piyasaların çöküşe geçmesi ve finansal bulaşma riskini artması daha olası.

Koronavirüs Ekonomiyi Nasıl Yok Edecek?” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s